Chlorothalonil in kraanwater: stand van zaken 2026

Pesticiden en kraanwater

In 2023 bracht een nationale campagne van Anses aan het licht dat een residu van chlorothalonil, een verboden fungicide, aanwezig was in meer dan de helft van de drinkwatermonsters in Frankrijk. Sindsdien is de regelgeving veranderd. Dit is wat de officiële bronnen zeggen, en wat onze laboratoriumrapporten aantonen.

1 op 2

monsters bevatte de metaboliet R471811 tijdens de Anses-campagne

1 op 3

overschreed de limiet van 0,1 µg/L die toen voor deze metaboliet gold

≈ 20 %

van het in Frankrijk geleverde water valt onder de onderzochte waterwinpunten

0,9 µg/L

nieuwe referentiewaarde voor R471811 sinds het Anses-advies van april 2024

Bronnen: rapport van de Anses-campagne gepubliceerd op 6 april 2023, Anses-advies van 29 april 2024.

Context

Een verboden fungicide dat sporen nalaat

Chlorothalonil is een fungicide dat door Syngenta op de markt werd gebracht en lange tijd op granen werd gebruikt. In 2016 werd in Frankrijk 1.710 ton verkocht.

In april 2019 weigerde de Europese Commissie de toelating te verlengen, met uitvoeringsverordening 2019/677. Volgens de Commissie was het onmogelijk schadelijke effecten uit te sluiten van de metabolieten van chlorothalonil die in het grondwater werden aangetroffen. Frankrijk stond een opgebruiktermijn voor de voorraden toe tot mei 2020.

Wat de gezondheidsclassificatie betreft, is de nuance belangrijk. Chlorothalonil is in de Europese Unie officieel ingedeeld als kankerverwekkend categorie 2 (verdacht). In haar beoordeling van 2018 stelde de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) categorie 1B (verondersteld kankerverwekkend) voor. Die indeling betreft de moederstof, niet automatisch de afbraakproducten ervan.

Het huidige probleem komt juist van die afbraakproducten, de zogeheten metabolieten. Ze ontstaan in de bodem en trekken vervolgens naar het grondwater, en sommige blijven daar nog jaren na het verbod aanwezig. Zwitserland spoorde ze als eerste op, in 2019. Die gegevens brachten Anses ertoe ze ook in Frankrijk op te sporen.

De cijfers goed lezen

Een derde van de monsters, niet een derde van de Fransen

Het cijfer dat de media het vaakst overnemen, komt uit de campagne die Anses van 2020 tot 2022 uitvoerde op meer dan 136.000 analyseresultaten. De metaboliet R471811 komt daarin voor in meer dan de helft van de monsters, en overschrijdt de kwaliteitsnorm in meer dan een derde van de monsters.

Wat dit cijfer niet zegt. Het gaat om monsters, gekozen om ongeveer 20% van het geleverde water te vertegenwoordigen. Er kan niet uit worden afgeleid dat een derde of de helft van de bevolking water drinkt waarin deze stof zit. Een verkennende campagne zoekt naar stoffen die weinig worden gemonitord, ze meet niet de blootstelling van elk huishouden.

De hoogste gemeten concentraties bedroegen 2 µg/L. De voorlopige gezondheidswaarde die het ministerie van Volksgezondheid toen had vastgesteld, bedroeg 3 µg/L, zoals blijkt uit het antwoord van de regering aan de Assemblée nationale.

Wat er veranderd is

April 2024: twee metabolieten, twee statussen

In 2021 had Anses R471811 uit voorzorg als relevant aangemerkt, bij gebrek aan voldoende gegevens. Die status brengt de kwaliteitsnorm van 0,1 µg/L met zich mee. Op 29 april 2024 herzag het agentschap zijn standpunt in een nieuw advies.

Metaboliet R471811

Heringedeeld als niet-relevant

De limiet van 0,1 µg/L geldt niet meer. Voortaan geldt een richtwaarde van 0,9 µg/L. Al in 2022 oordeelde Anses dat hij noch mutageen, noch genotoxisch was.

Metaboliet R417888

Ingedeeld als relevant

De limiet van 0,1 µg/L is van toepassing. In afwachting van een definitieve gezondheidswaarde dient een voorlopige waarde van 3 µg/L als richtpunt. De campagne trof hem boven 0,1 µg/L aan in ongeveer 3% van de monsters.

Direct gevolg: water dat in 2023 vanwege R471811 niet-conform werd verklaard, is dat sinds april 2024 niet meer. De ARS Hauts-de-France licht deze wijziging toe, en verschillende prefecturen hebben kort daarna hun afwijkingsbesluiten ingetrokken.

Ook belangrijk om te onthouden: de limiet van 0,1 µg/L is geen toxiciteitsdrempel. Het ministerie van Volksgezondheid omschrijft hem als een indicator van de achteruitgang van de waterbron, zonder gezondheidskundige betekenis op zich. De waarde die bepaalt of het water drinkbaar blijft, is een andere waarde, die per stof wordt vastgesteld.

De huidige situatie

Pesticiden in water blijven een echt probleem

De herindeling van R471811 lost de kwestie van pesticiden in kraanwater niet op. Het aandeel van de bevolking dat permanent water kreeg dat voldeed aan de normen voor pesticiden en hun metabolieten, bedroeg volgens het antwoord van het ministerie van Volksgezondheid aan de Senaat van september 2025, 74,7% in 2023. In 2022 was dat nog 84,6%.

Het ministerie preciseert dat de meeste van die overschrijdingen beperkt blijven in concentratie of in duur. Slechts 7 situaties leidden in 2023 tot een beperking van het gebruik van water om te drinken. De daling is ook te verklaren door een ruimere monitoring dan vroeger.

In april 2025 publiceerden drie ministeries een routekaart om de waterwinningsgebieden beter te beschermen. De gedetailleerde cijfers staan in het nationale pesticidenrapport 2024 van het ministerie van Volksgezondheid.

Waterbehandeling

Waarom deze metabolieten moeilijk te verwijderen zijn

R471811 is een stof die zeer goed oplost en zich zeer gemakkelijk in water verplaatst. Daardoor is ze moeilijk tegen te houden, ook in waterzuiveringsinstallaties.

Een studie van Eawag en EPFL gepubliceerd in 2020, vergeleek verschillende behandelingsmethoden. In zuiveringsinstallaties houdt actieve kool R471811 tegen, maar ze raakt snel verzadigd en moet vaak worden vervangen. Omgekeerde osmose verwijderde alle geteste metabolieten voor minstens 98%.

De pilotproeven van de stad Lausanne bevestigen dat R417888 zich gemakkelijker aan actieve kool laat binden dan R471811. Het Eawag vat deze resultaten samen in een speciaal infoblad.

Onze laboratoriumrapporten

Wat onze tests aantonen over chlorothalonil

Phoenix Gravity

Onze huidige filters. Het rapport RaYnu 2510041B (2025) meet een reductie van meer dan 99% voor de geteste pesticiden en herbiciden, met uitgangsconcentraties onder 0,001 µg/L.

Black Berkey®

De vorige generatie. Het rapport Envirotek 14-260 meet chlorothalonil: 50,2 µg/L in het ingangswater, minder dan 0,5 µg/L in het uitgangswater, ofwel meer dan 99,9% reductie.

Deze resultaten hebben betrekking op de moederstof. De metabolieten R471811 en R417888 komen niet voor in onze gepubliceerde rapporten. We vermelden daarom geen reductiepercentage voor deze twee stoffen.

Elk rapport vermeldt de gemeten concentraties, de geteste volumes en de beperkingen ervan. Een resultaat geldt voor één specifieke stof, onder de omstandigheden van de test.

Bekijk de tests van de Phoenix Gravity Ontdek de Phoenix-filters

In de praktijk

Uw water leren kennen in drie stappen

Raadpleeg de analyses van uw gemeente

De resultaten van de gezondheidscontrole zijn openbaar. Kies op de pagina Drinkwaterkwaliteit van het ministerie van Volksgezondheid uw regio, daarna uw departement, uw gemeente en uw leidingnet. Zoek naar de regels chlorothalonil R471811 en R417888.

Lees de jaarlijkse samenvatting van uw leidingnet

Elk jaar stelt de ARS een nota op over de kwaliteit van het geleverde water, die bij de waterfactuur wordt gevoegd. U vindt ze ook op de kaart met de infofactures.

Vergelijk met de geteste verontreinigingen

Zet de stoffen die bij u worden gemeten naast de stoffen die aan bod komen in de rapporten van de Phoenix Gravity. De ruwe gegevens zijn ook vrij beschikbaar op data.gouv.fr.

Om te onthouden

Chlorothalonil is in Frankrijk verboden sinds 2020, maar de metabolieten ervan blijven in sommige grondwaterlagen aanwezig.
Het cijfer van een derde betreft monsters uit een verkennende campagne, niet de hele bevolking.
Sinds april 2024 is R471811 ingedeeld als niet-relevant. Voor R417888 blijft de limiet van 0,1 µg/L gelden.
Onze rapporten hebben betrekking op de moederstof chlorothalonil, niet op de metabolieten ervan.
De analyses van uw gemeente blijven het beste uitgangspunt.

Veelgestelde vragen

Uw vragen over chlorothalonil

Is kraanwater nog drinkbaar?

In de overgrote meerderheid van de gevallen wel. De gezondheidsautoriteiten maken een onderscheid tussen de kwaliteitsnorm, die wijst op een achteruitgang van de waterbron, en de gezondheidswaarde, die bepaalt of het water gedronken mag worden. Vanwege pesticiden moest het drinken van kraanwater slechts zelden worden beperkt: in 2023, 7 situaties.

Wat is het verschil tussen chlorothalonil en zijn metabolieten?

Chlorothalonil is de stof die op de gewassen wordt gesproeid. In de bodem breekt ze af tot verschillende andere moleculen, de metabolieten. Die hebben niet dezelfde eigenschappen, niet dezelfde toxiciteit en gedragen zich niet op dezelfde manier bij filtratie.

Waarom meer dan 99% schrijven in plaats van 100%?

Een laboratorium meet tot een bepaalde grens. Een uitgangsconcentratie onder die grens betekent dat ze onder de meetbare drempel ligt, niet dat ze nul is.

Waarom wordt de Black Berkey® niet meer aangeboden?

De terugtrekking is het gevolg van een geschil over regelgeving in de Verenigde Staten. Het Amerikaanse milieuagentschap (EPA) heeft de filter geherkwalificeerd als pesticideproduct, vanwege het zilver dat in het filtermedium wordt gebruikt. De filterelementen Phoenix Gravity New Millennium Edition™ hebben het overgenomen. Ze zijn compatibel met de Berkey®-systemen en hebben hun eigen rapporten, die u kunt raadplegen op de Phoenix-testpagina. De historische rapporten van de Black Berkey blijven beschikbaar op de speciale pagina.

Bronnen